بشر همواره در طول تاریخ و بر پهنه این کره خاکی، افکار و اندیشه های متفاوتی درباره این جهان و عاقبت آن در ذهن داشته است، به مرور زمان برخی از این افکار و تفکرات در جایگاه معیار ارزشیابی سایر آثار قرار گرفت تا جایی که به ملیت صاحب تفکر اهمیت داده نمی شد. از جمله آن گردن فرازان عرصه اندیشه و کلام، ابوالعلاء معری و عمر خیام نیشابوری است که افکار آنها در اعصار و نسل های پس از خود تاثیر جدی و قطعی داشت، نمونه بارز آن، تاثیر رباعیات حکیم نیشابوری در افکار و اشعار ایلیا ابوماضی است.ابوماضی شاعر معاصر لبنانی - مهجری که به شاعر «تساول و تفاول» معروف است، در موضوعات مختلف شعر سروده و در موضوعات فلسفی از جهان بینی شاعر پرآوازه ایرانی، عمر خیام نیشابوری نیز تاثیر پذیرفته است.مقاله حاضر سعی دارد جنبه های تاثیرپذیری ابوماضی از عمرخیام نیشابوری را به صورت تطبیقی بررسی کند و به شیوه محتوایی تحلیل نماید.

واژه مقاومت و پایداری همواره با ظلم ستیزی عجین شده است و آن را تداعی می کند. اگرچه ادبیات پایداری در طول تاریخ پیشینه ای طولانی دارد، ولی گسترش ظلم و بی عدالتی و تقویت انگیزه دفاع از حق در شکل گیری و احیای آن نقش داشته است. از این رو ادبیات پایداری اختصاص به سرزمین خاصی ندارد. در هنگامه نبرد، شاعران که ادراکات فراحسی قوی تری دارند، با تلاشی گسترده به سرودن شعر های مهیج و تحریک احساسات خفته مردم مبادرت می ورزند که افزون بر تاثیر گذاری در حوادث و رویدادها به سود مردم سرزمینشان، آثار ادبی ماندگاری از خود بر جای می گذارند. یکی از شاعران عرب در عرصه شعر پایداری، ایلیا ابو ماضی است. عشق به سرزمین مادری، توجه به فلسطین، اسطوره مقاومت، آزادیخواهی و پایداری در برابر ظلم، خوش بینی و ایجاد امید و مبارزه با بی هویتی و غفلت مردم، از مهم ترین جلوه های ادبیات پایداری در شعر اوست. ما در این نوشتار برآنیم تا با تبیین این مولفه ها، به معرفی افکار ایلیا ابوماضی به عنوان یک شاعر متعهد در عرصه ادبیات پایداری بپردازیم.

بررسی شعر می تواند، فرایند دگرگونی سیمای زن را در سیر تاریخی نشان دهد، با این فرض، در این تحقیق به بررسی سیمای زن با تکیه بر آثار ایلیا ابوماضی پرداخته شده است. روش تحقیق در این مقاله اسنادی و کتابخانه ای بوده است. ابوماضی در اشعار خود حوادث بسیاری را از قبیل اشغال، دعوت به مهاجرت، آزادی خواهی و اصلاح طلبی اجتماعی، سیاسی، آزادی بیان و عمل، نقش زن و قیام ملی، در اشعار خود ثبت کرده است و شعر او آینه تمام نمای حوادث مهم و مشکلات مردم و مروج آزادی و عدالت خواهی است. ابوماضی در گفتار خود مقام و جایگاه زن را فراموش نکرده است. «زن خیالی»، «همسر»، «مادر و خواهر» و «زن اجتماعی» نقش های مختلفی از زن می باشد که در دیوان ابوماضی به چشم می خورد. نتایج حاصل از این تحقیق حاکی از آن است که در نگاه ابوماضی زن موجودی عفیف و مایه خوشبختی و آرامش است و انسان را به خودشناسی و خداشناسی می رساند.

در جهان عرب شهرت ایلیا ابوماضی (1975-1890) بر کسی پوشیده نیست. تاسیس روزنامه سیاسی - اجتماعی «السمیر» به زبان عربی در آمریکا از یک سو و هنر شاعری وی از سوی دیگر، نام او را بلند آوازه ساخته است. ابوماضی یکی از بنیانگذاران ادبیات مهجر به حساب می آید. او و همفکرانش خواستار تحولی بنیادین در ادبیات معاصر عربی نبودند و در این راه به موفقیت های بزرگی دست یافتند یکی از بارزترین وجوه اندیشه این شاعر، تاثیرپذیری وی از اندیشه ی خیام و ابوالعلاء معری در زمینه فلسفه هستی است. از دیگر مفاهیم کلیدی شعر وی عشق و زیباپرستی است. همچنین وطن پرستی به دلیل حساسیت های سیاسی دوره حیات وی در اندیشه و بیان این شاعر اهمیت ویژه ای یافته است.

بدون شک نویسندگان، ادبا وناقدان در سال های اخیر، توجه قابل ملاحظه ای به ادبیات تطبیقی داشته اند؛ زیرا ماهیت این نوع ادبیات، پژوهشگر را به تحقیق و جستجو در این زمینه سوق می دهد. با این وجود، تلاش های صورت گرفته در این زمینه، ناچیز به نظر می رسد و نیاز به دقت و کوشش بیشتری دارد. از اینرو، این نوشتار بر آن است تا با بررسی خوشبینی در شعر ایلیا ابوماضی و محمد حسین شهریار، سهمی هر چند کوچک در پژوهش های تطبیقی داشته باشد. نوشتار حاضر، با تکیه بر مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی که شرط تطبیق را صرفا وجود زمینه های تاثیر و تاثر نمی داند، از این منظر به این پژوهش پرداخته است و می کوشد ضمن ارایه معنای خوشبینی و اشاره به جلوه های آن نزد بعضی از شاعران معاصر فارسی و عربی، به بررسی مفاهیم عمیق و ارزشمند تسلیم در برابر قضا و قدر، معاد، استفاده از طبیعت زیبای خداوند، ترویج محبت، عشق به زندگی، صبر و نکات مشترک و اختلاف در شعر آن ها بپردازد.پژوهش حاضر - در پایان - به این نتیجه می رسد که شهریار از ابوماضی خوشبین تر است؛ زیرا ابوماضی را نسبت به زندگی در پاره ای از موارد، دچار شک و تردید می بیند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.